گامی برای اشاعه حفظ محیط زیست
جایگاه محیط زیست در کشور ما کجاست؟ آیا افراد جامعه با اهداف سازمان حفاظت محیط زیست آشنایی کامل دارند؟
چند درصد مردم (اعم از تحصیل کرده و غیر تحصیل کرده) به طور کامل از مضمون اصل 50 قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران آگاهی دارند و حدود وظایف آن را میدانند؟
چند درصد از شرکت های مهندسین مشاور، اعم از عمرانی- توسعه شهری و برنامهریزی- معدن کاری و ژئوتکنیک با دید مثبت اهداف این سازمان را پذیرا هستند؟ شاید بسیاری از آنها این موضوع را فقط به خاطر اجرای پروژه پذیرا باشند و طبق نظر این سازمان عمل کنند. اما در مقابل از سازمان حفاظت محیط زیست چه انتظاراتی باید داشت؟
برخی پرسشهایی که در این زمینه مطرح است عبارتند از:
- سازمان حفاظت محیط زیست به منظور اشاعه تفکر زیست محیطی در جامعه چه برنامههایی را ارائه داده است؟
- آیا پرسشنامهای مبنی بر آگاهی مردم عادی از اهداف سازمان تهیه شده است؟
- آیا براساس دادههای پرسشنامه، برنامهریزی های آموزشی در جهت رفع نقاط ابهام طراحی شده است؟
بهرغم آن که، برای رفع مشکلات زیست محیطی اعم از آلودگی هوا، خاک و آب موجود در کشور، برخی حرکتهای اجرایی را از طرف سازمان شاهد بودهایم، ولی به نظر میرسد در پیشبرد اهداف آن چندان اثری ندارد، زیرا این حرکتها اغلب در چارچوبهای اداری و قانون ارائه میشود.
در صورتی که باید فرهنگ مردم را درباره حفاظت از محیط زیست ارتقا داد و برنامههای کنترلی و اجرایی با مشارکت مردم انجام گیرد.
افزون بر این، سازمان حفاظت محیط زیست میتواند در تعامل با شورای شهر، در زمینه محیطزیست برنامههای آموزشی کاربردی در سطح محله، منطقه، استان و کشور طراحی و اجرا نماید. این برنامهها باید متناسب با موقعیت جغرافیایی و سطح آگاهی محل طراحی شود و پس از تصویب و تایید پروژه از طرف سازمان و شورای شهر با نظارت کامل این دو نهاد توسط مردم به اجرا درآید.
نکته قابل توجه آن که طراحی پروژهها باید به گونهای باشد که سبب ایجاد انگیزه در مردم شود. یکی از راههای ترغیب و ایجاد انگیزه، اعلام نتیجه خدمات و مشارکت مردمی از سوی رسانههای گروهی و قدردانی مسئولان از مردم است. در خصوص واحدهای تولید و صنعتی که با مسائل زیست محیطی درگیر هستند میتوان برای کاهش عوامل آلاینده برنامههای کوتاهمدت آموزشی اجرا کرد.
در این برنامهها ضمن آشنا ساختن کارکنان واحدهای تولیدی و صنعتی با پیامدهای ناگوار عوامل آلاینده، بهتر است امتیازات تشویقی مختلفی در نظر گرفته شود تا این فرهنگ در جامعه نهادینه شود.
علاوه بر همه موارد یادشده نکته حایز اهمیت به کارگیری نیروهای متخصص در این زمینه است، بویژه آن که امروزه یکی از معضلات جامعه ما نرخ بیکاری نیروی جوان است که قشر تحصیلکرده درصد بالایی از آن را به خود اختصاص داده است و با توجه به ظرفیت محدود پذیرش نیروی انسانی توسط ارگانهای دولتی و حتی غیردولتی میبایست در پی راهکارهای منطقی و قابل اجرا باشیم.
یکی از راههای زمینهساز اشتغال نیروی تحصیل کرده جامعه میتواند توسط سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری سایر ارگان های دولتی نظیر شهرداری، شورای شهر، مدیریت مشارکتهای مردمی طراحی شود و با بکارگیری فارغالتحصیلان رشته محیط زیست و منابع طبیعی و رشتههای وابسته که هر سال بر تعداد آنها افزوده میشود از درصد بیکاران قشر تحصیل کرده کاست.
حقوق محیط زیست در سیره پیامبر و اهل بیت علیهم السلام
فضای زیستی و موجودات ساکن در این قلمرو، در عصر ظهور از نهایت مواهب حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف برخوردار شده، طعم آسایش، آرامش و حیات طیبه مبتنی بر عدالت را خواهند چشید.موضوع محیط زیست و ضرورت صیانت و حمایت از آن، در تاریخ بشر از اهمیت و جایگاهی ویژه برخوردار بوده است، تا جایی که این امر، انسانها و جامعه انسانی را واداشته است در چند دهه اخیر، با وضع مقررات و قواعد ویژهای، حقوق خاصی را تحت عنوان حقوق محیط زیست تدوین نمایند. با این وجود، هنوز هم بشر مدرن نتوانسته تبعات مخرّب حیات صنعتی، ماشینی و مصرفی خود را بر محیط زیست کنترل کند و جهان، همواره با روند تخریب و آلودگی روزافزون محیط مزبور رو به روست.
امروزه تهدیدهای زیست محیطی، دامنه وسیعی را در برمی گیرد از جمله: آب و هوا، میزان حرارت و گرم شدن دمای زمین، بالا آمدن سطح دریاها، حفظ گونههای مختلف، به ویژه نادر گونههای گیاهی و جانوری، فرسایش لایه ازن، آثار فعالیتهای صنعتی، تخریب جنگلها، آلودگی آبها، بارانهای اسیدی، آلودگیهای صوتی، نظامی ، هستهای و ... .
از سویی برخی از این ضایعات زیست محیطی، خود منشأ ضایعات گستردهتری شدهاند؛ برای نمونه کارشناسان معتقدند قطع درختان جنگلی به صورت انبوه و انتشار پیاپی ضایعات صنعتی در فضا، سبب تغییرات بسیار نامطلوب در وضعیت آب و هوای جهانی و بالا آمدن سطح آب دریاها و ـ به تبع آن ـ زیر آب رفتن دشتهای ساحلی و گسترش امواج گرمازا شده است؛ همچنان که سوختهای فسیلی و استفاده نامتناسب و گسترده از آنها، سبب افزایش دی اکسید کربن زمین و ایجاد پدیده گازهای گلخانهای شده است. وجود گازهای سمی منتشر شده از فعالیتهای صنعتی، به اسیدی شدن بارانها انجامیده و آبهای مصرفی و فضای حیاتی موجودات دریایی را مسموم کرده و سلامت انسانها را به خطر انداخته است.
حقوق محیط زیست در سیره پیامبر و اهل بیت علیهم السلام
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به این موضوع بسیار اهمیت میداده است. برخی از سخنان آن حضرت شاهد مثالی است بر این موضوع: «هرکس درختی بنشاند که انسانی یا دیگر مخلوق خدا از آن بخورد، برای وی صدقهای است»1؛ « هر کسی درختی بنشاند، خدا به اندازه میوهای که از آن درخت برون میشود، برای وی پاداش ثبت میکند»2؛ « [خداوند] درخت را برای انسان آفرید؛ پس او را مکلف گرداند که درخت بکارد، آن را آبیاری کند و در حفظ آن بکوشد»3؛ «هرکس درخت محتاج به آبیاری را سیراب نماید، گویی انسان مؤمن تشنهای را سیراب کرده است».4
حضرت در حدیث ارزشمند دیگری، زمین را همچون مادری میداند که حفاظت و مراقبت از آن بر همگان واجب و لازم است: « زمین را خوب نگاه دارید که گویی مادر شماست. هرکس بر روی زمین خوبی کند یا بدی کند، زمین خبر میدهد».5
همچنین درباره حفظ حقوق حیوانات و برخورد ملاطفت آمیز با آنها توصیههای فراوانی از آن حضرت وارد شده است که شامل نهی شدید از اذیت و کشتن نابجای حیوانات و رسیدگی کامل به آنها میباشد: « چهارپا و مَرکب بر صاحبش شش حق دارد: هرگاه پیاده شد، به او علف دهد؛ هرگاه از کنار آب گذشت، آب را بر او عرضه کند؛ او را نزند، مگر از روی حق؛ بیش از طاقتش بر او بار نگذارد؛ بیش از طاقتش او را راه نبرد و او را زیر بار سنگینِ خود نایستند»6؛ «هر حیوان، پرنده یا غیر آن که به ناحق کشته شود، روز قیامت با قاتل خویش مخاصمه کند»7؛ «هر کسی گنجشکی را بیهوده بکشد، روز قیامت [آن گنجشک] بیاید و نزد عرش فریاد زند و گوید: «پروردگارا! از این بپرس: چرا مرا بی فایده کشت؟»8؛ « زنی به جهنم رفت؛ زیرا گربهای را بسته بود و چیزی بدو نخورانید و نگذاشت از چیزهای زمین بخورد تا مرد».9
سیره امام علی علیه السلام نیز مشحون حمایت از حقوق محیط زیست و رعایت حقوق حیوانات است. حضرت در بخشی از نامهای که به کارگزارانش نگاشته است، درباره حقوق حیوانات چنین فرموده است: « در رساندن حیوانات، آن را به دست چوپانی بسپار که خیرخواه و مهربان، امین و حافظ که نه سختگیر باشد و نه ستمکار، نه تند براند و نه حیوانات را خسته
کند. سپس آنچه از بیتالمال جمع آوری شد؛ برای ما بفرست، تا در نیازهایی که خدا اجازه فرموده مصرف کنیم. هر گاه حیوانات را به دست فردی امین سپردی، به او سفارش کن بین شتر و نوزادش جدایی نیفکند و شیر آن را ندوشد، تا به بچهاش زیان وارد نشود.
در سوار شدن بر شتران عدالت را رعایت کند و حال شتر خسته یا زخمی را که سواری دادن برای او سخت است، مراعات بنماید. آنها را در سر راه، به درون آب ببرد، و از جادههایی که دو طرف آن علفزار است، به جاده بی علف نکشاند، و هرچند گاه شتران را مهلت دهد تا استراحت کنند، و هر گاه به آب و علفزار رسید، فرصت دهد علف بخورند و آب بنوشند، تا آن گاه که به اذن خدا بر ما وارد شوند، فربه و سرحال، نه خسته و کوفته باشند، تا آنها را بر اساس رهنمود قرآن و سنت پیامبر تقسیم کنیم. عمل به دستورهای یاد شده، مایه بزرگی پاداش و نیز هدایت تو خواهد بود».10
حقوق زیست محیطی در عصر ظهور
فضای زیستی و موجودات ساکن در این قلمرو، در عصر ظهور از نهایت مواهب حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف برخوردار شده، طعم آسایش، آرامش و حیات طیبه مبتنی بر عدالت را خواهند چشید.
تطهیر و نورانیت زمین
در عصر مهدوی، زمین با لطف الهی از هر جور و ستمی تطهیر میشود و با نور الهی منور و تابان میگردد. در حدیثی از امام رضا علیه السلام در این باره آمده است: « خداوند، به واسطه او [حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف] زمین را از هر گونه جور و ظلم، مطهر و منزّه میکند. پس هنگامی که وی خروج کند، زمین با نور پروردگار، نورانی شده و ترازوی عدالت، میان مردم حکم فرما میشود. پس از آن، دیگر احدی به دیگری ظلم نمیکند. او [حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف] کسی است که زمین به رایش در نور دیده میشود».11
رضایت و سرور موجودات زمین
روایات بی شماری در تبیین عصر مهدوی، حاکی از نهایت رضایت تمام ساکنان و موجودات از حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف است. در روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله آمده است: « زمین، از عدل پر میشود؛ همان طور که پیشتر، از جور پرشده بود. در خلافت او، اهل زمین و اهل آسمان و پرنده در هوا، از این حکومت راضی و خوشحال هستند» . 12
پی نوشت:
1. نهجالفصاحه، ص493.
2. همان، ص535.
3. بحارالانوار، ج3، ص86.
4. وسائلالشیعه، ج12، ص 25.
5. نهجالفصاحه، ص663.
6. مستدرکالوسائل، ج8 ، ص258.
7. وسایلالشیعه، ج8، ص319.
8. نهجالفصاحه، ص526.
9. همان.
10. نهجالبلاغه، نامه 25.
11. بحارالانوار، ج52، ص322.
12. همان، ج51، ص95.
امروزه تهدیدهای زیست محیطی، دامنه وسیعی را در برمی گیرد از جمله: آب و هوا، میزان حرارت و گرم شدن دمای زمین، بالا آمدن سطح دریاها، حفظ گونههای مختلف، به ویژه نادر گونههای گیاهی و جانوری، فرسایش لایه ازن، آثار فعالیتهای صنعتی، تخریب جنگلها، آلودگی آبها، بارانهای اسیدی، آلودگیهای صوتی، نظامی ، هستهای و ... .
از سویی برخی از این ضایعات زیست محیطی، خود منشأ ضایعات گستردهتری شدهاند؛ برای نمونه کارشناسان معتقدند قطع درختان جنگلی به صورت انبوه و انتشار پیاپی ضایعات صنعتی در فضا، سبب تغییرات بسیار نامطلوب در وضعیت آب و هوای جهانی و بالا آمدن سطح آب دریاها و ـ به تبع آن ـ زیر آب رفتن دشتهای ساحلی و گسترش امواج گرمازا شده است؛ همچنان که سوختهای فسیلی و استفاده نامتناسب و گسترده از آنها، سبب افزایش دی اکسید کربن زمین و ایجاد پدیده گازهای گلخانهای شده است. وجود گازهای سمی منتشر شده از فعالیتهای صنعتی، به اسیدی شدن بارانها انجامیده و آبهای مصرفی و فضای حیاتی موجودات دریایی را مسموم کرده و سلامت انسانها را به خطر انداخته است.
حقوق محیط زیست در سیره پیامبر و اهل بیت علیهم السلام
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به این موضوع بسیار اهمیت میداده است. برخی از سخنان آن حضرت شاهد مثالی است بر این موضوع: «هرکس درختی بنشاند که انسانی یا دیگر مخلوق خدا از آن بخورد، برای وی صدقهای است»1؛ « هر کسی درختی بنشاند، خدا به اندازه میوهای که از آن درخت برون میشود، برای وی پاداش ثبت میکند»2؛ « [خداوند] درخت را برای انسان آفرید؛ پس او را مکلف گرداند که درخت بکارد، آن را آبیاری کند و در حفظ آن بکوشد»3؛ «هرکس درخت محتاج به آبیاری را سیراب نماید، گویی انسان مؤمن تشنهای را سیراب کرده است».4
حضرت در حدیث ارزشمند دیگری، زمین را همچون مادری میداند که حفاظت و مراقبت از آن بر همگان واجب و لازم است: « زمین را خوب نگاه دارید که گویی مادر شماست. هرکس بر روی زمین خوبی کند یا بدی کند، زمین خبر میدهد».5
همچنین درباره حفظ حقوق حیوانات و برخورد ملاطفت آمیز با آنها توصیههای فراوانی از آن حضرت وارد شده است که شامل نهی شدید از اذیت و کشتن نابجای حیوانات و رسیدگی کامل به آنها میباشد: « چهارپا و مَرکب بر صاحبش شش حق دارد: هرگاه پیاده شد، به او علف دهد؛ هرگاه از کنار آب گذشت، آب را بر او عرضه کند؛ او را نزند، مگر از روی حق؛ بیش از طاقتش بر او بار نگذارد؛ بیش از طاقتش او را راه نبرد و او را زیر بار سنگینِ خود نایستند»6؛ «هر حیوان، پرنده یا غیر آن که به ناحق کشته شود، روز قیامت با قاتل خویش مخاصمه کند»7؛ «هر کسی گنجشکی را بیهوده بکشد، روز قیامت [آن گنجشک] بیاید و نزد عرش فریاد زند و گوید: «پروردگارا! از این بپرس: چرا مرا بی فایده کشت؟»8؛ « زنی به جهنم رفت؛ زیرا گربهای را بسته بود و چیزی بدو نخورانید و نگذاشت از چیزهای زمین بخورد تا مرد».9
سیره امام علی علیه السلام نیز مشحون حمایت از حقوق محیط زیست و رعایت حقوق حیوانات است. حضرت در بخشی از نامهای که به کارگزارانش نگاشته است، درباره حقوق حیوانات چنین فرموده است: « در رساندن حیوانات، آن را به دست چوپانی بسپار که خیرخواه و مهربان، امین و حافظ که نه سختگیر باشد و نه ستمکار، نه تند براند و نه حیوانات را خسته
کند. سپس آنچه از بیتالمال جمع آوری شد؛ برای ما بفرست، تا در نیازهایی که خدا اجازه فرموده مصرف کنیم. هر گاه حیوانات را به دست فردی امین سپردی، به او سفارش کن بین شتر و نوزادش جدایی نیفکند و شیر آن را ندوشد، تا به بچهاش زیان وارد نشود.
در سوار شدن بر شتران عدالت را رعایت کند و حال شتر خسته یا زخمی را که سواری دادن برای او سخت است، مراعات بنماید. آنها را در سر راه، به درون آب ببرد، و از جادههایی که دو طرف آن علفزار است، به جاده بی علف نکشاند، و هرچند گاه شتران را مهلت دهد تا استراحت کنند، و هر گاه به آب و علفزار رسید، فرصت دهد علف بخورند و آب بنوشند، تا آن گاه که به اذن خدا بر ما وارد شوند، فربه و سرحال، نه خسته و کوفته باشند، تا آنها را بر اساس رهنمود قرآن و سنت پیامبر تقسیم کنیم. عمل به دستورهای یاد شده، مایه بزرگی پاداش و نیز هدایت تو خواهد بود».10
حقوق زیست محیطی در عصر ظهور
فضای زیستی و موجودات ساکن در این قلمرو، در عصر ظهور از نهایت مواهب حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف برخوردار شده، طعم آسایش، آرامش و حیات طیبه مبتنی بر عدالت را خواهند چشید.
تطهیر و نورانیت زمین
در عصر مهدوی، زمین با لطف الهی از هر جور و ستمی تطهیر میشود و با نور الهی منور و تابان میگردد. در حدیثی از امام رضا علیه السلام در این باره آمده است: « خداوند، به واسطه او [حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف] زمین را از هر گونه جور و ظلم، مطهر و منزّه میکند. پس هنگامی که وی خروج کند، زمین با نور پروردگار، نورانی شده و ترازوی عدالت، میان مردم حکم فرما میشود. پس از آن، دیگر احدی به دیگری ظلم نمیکند. او [حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف] کسی است که زمین به رایش در نور دیده میشود».11
رضایت و سرور موجودات زمین
روایات بی شماری در تبیین عصر مهدوی، حاکی از نهایت رضایت تمام ساکنان و موجودات از حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف است. در روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله آمده است: « زمین، از عدل پر میشود؛ همان طور که پیشتر، از جور پرشده بود. در خلافت او، اهل زمین و اهل آسمان و پرنده در هوا، از این حکومت راضی و خوشحال هستند» . 12
پی نوشت:
1. نهجالفصاحه، ص493.
2. همان، ص535.
3. بحارالانوار، ج3، ص86.
4. وسائلالشیعه، ج12، ص 25.
5. نهجالفصاحه، ص663.
6. مستدرکالوسائل، ج8 ، ص258.
7. وسایلالشیعه، ج8، ص319.
8. نهجالفصاحه، ص526.
9. همان.
10. نهجالبلاغه، نامه 25.
11. بحارالانوار، ج52، ص322.
12. همان، ج51، ص95.
محیط زیست در عصر ظهور
امنیت و صلح دوستی در میان انسانها، حیوانات و گیاهان محصول عدالت گستری و ظلم ستیزی حکومت مهدوی و رعایت حقوق محیط زیست و ساکنان آن، امنیت و برقراری صلح و دوستی در فراخنای هستی است. حتی حیواناتی که به کینه جویی و تقابل با هم شهره بودهاند، در کمال مسالمت و آرامش به زندگی مودت آمیز کنار هم خواهند پرداخت.« حیوانات وحشی، امنیت مییابند تا حدی که همانند چهارپایان اهلی در راههای زمین به گردش در آمده و به چرا مشغول میشوند».1
در روایت دیگری آمده است: «نام او نام پیامبر صلی الله علیه و آله است. به عدالت، امر کرده و خود بدان عمل میکند و از منکر نهی نماید. خداوند، توسط وی از ظلم جلوگیری کرده و شک و عدم بصیرتها را میزداید. گرگ و گوسفند در ایام او با هم به چرا میپردازند و ساکنان آسمان و پرنده در هوا و ماهیهای دریا از او راضی و خشنود هستند».2
فعلیت یافتن همه قابلیتهای محیط زیست
از آنجا که عدالت به معنای قرار گرفتن هر چیز در جای خویش و ایفای اهلیتها و رعایت و استیفای کلیه حقوقها آمده است، در حکومت مهدوی، هر موجودی ـ اعم از انسان، حیوان و نبات ـ باید به عالیترین جایگاه و به تحقق کلیه استعدادها و قابلیتهای خود برسد. چنین است که در عصر مهدوی، افزون بر جامعه بشری، محیط زیست ارضی و سماوی و کلیه موجودات ساکن در آنها، به عالیترین و نهاییترین حد تحقق قابلیتهای خود دست مییابند؛ به همین دلیل، آسمان و زمین، ثروتهای مکنون خود را بیرون میریزند و هر گونه آلودگی و لوث را از خود دور میسازند و پوشش گیاهی تمام عالم را فرا میگیرد. در حدیثی از امام علی علیه السلام میخوانیم: «پس مردم را مورد خطاب قرار داده و سپس زمین را به عدالت، بشارت میدهد. در این هنگام، آسمان، باران خود را عطا کرده و درختان، میوههای خود را فرو میفرستند. زمین، کلیه رستنیهای خود را عرضه کرده برای اهل عالم و خود را با این گیاهان زینت میبخشد ...؛ هم چنان که زمین برای مردم کنجهای خود را خارج میسازد».3
عمران و آبادانی هماهنگ محیط زیست
در پارهای روایات، به گونهای دقیقتر و مصداقیتر به آبادانی زمین اشاره شده و حتی آمده است که تمام ویرانههای زمین آباد میشود. در حدیثی از امام باقر علیه السلام آمده است: « خداوند، دین خود را به وسیله او بر تمام مکتبهای جهان پیروز میکند؛ هر چند مشرکان ناخشنود و مخالف باشند؛ ویرانیهای زمین آبادی میشود ... ».4
در حدیثی از امام صادق علیه السلام نیز آمده است: «مهدی مسجدی بیرون کوفه میسازد که هزار در داشته باشد. خانههای کوفه به نهر کربلا و حیره متصل میشود؛ به طوری که مردی روز جمعه، سوار استر تندرو میشود تا خود را به نماز برساند، ولی به نماز نمیرسد».5
این روایات، حاکی از عمران، آبادانی و توسعه هماهنگ محیط زیست انسانی، حیوانی و گیاهی در کل عالم است. این نیز ماحصل حمایت کامل از حقوق زیست محیطی در آن دوران درخشان است. نتیجه چنین وضعیتی آن است که حتی کره زمین در مقایسه با وضعیت بهینه خویش و از اینکه در زیر قدمهای یاران امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف قرار میگیرد، به خود بالیده و احساس غرور و افتخار میکند: «گویا یاران قائم را میبینم که بر شرق و غرب جهان احاطه یافتهاند و همه چیز تحت فرمان آنهاست؛ حتی درندگان زمین و پرندگان شکاری آسمان، پی رضایت آنها خواهند بود و همه چیز حتی این نقطه زمین بر نقطه دیگر آن اظهار فخر و غرور میکند و میگوید: امروز مردی از یاران قائم بر من قدم نهاد و عبور کرد».6
مقابله با آلایندهها
در آن دوران وضعیت به گونهای میشود که اگر آلایندگی محیط زیست منحصر به اشراف بر یک منزل یا ریزش آب از ناودانهای منازل به محیط عمومی باشد یا اینکه مسجد مشرف به خانههای مردم شود یا حتی بخشی از یک بنا در راههای عمومی ساخته شده باشد، با برخورد حکومت مواجه شده و این مورد ـ هر چند با تخریب مسجد ـ برطرف میشود: «هنگامی که قائم ما قیام کند، چهار مسجد را در کوفه منهدم میکند و هیچ مسجد مشرفی را نمیگذارد، جز اینکه کنگره و اشراف آن را خراب میکند و به حال ساده و بدون اشراف میگذارد. شاهراهها را توسعه میدهد؛ هر گوشهای از خانهها را که در راه عمومی واقع است، اصلاح میکند و ناودانها را که مشرف به راه مردم است، بر میدارد. هر بدعتی را بر طرف میسازد و هر سنتی را باقی میگذارد».7
تعالی معنوی محیط زیست
در دولت مهدوی حیوانات وحشی، تعالی پیشه کرده و با کنار گذاشتن توحش، رام گشته و تکامل مییابند. در برخی روایت، حیوانات عادی هم کارهای مخرب خود را کنار مینهند تا جایی که حیوانی مانند موش دیگر انبانی را پاره نمیکند. این تکامل خواهی، تنها به حیوانات و نباتات محدود نمیشود؛ بلکه جمادات نیز میخواهند به این حیات طیبه وارد شده و به نهضت جهانی امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف مساعدت کنند. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: «وقتی با اراده خدا، قائم قیام کند و چون ظهور کند، کافران و مشرکان از قیام و ظهور وی ناراضی و نگرانند؛ زیرا اگر کافر یا مشرکی پشت صخرهای نهان شود، آن صخره به صدا در آِید و گوید: ای مسلمان! در پناه من، کافر یا مشرکی مخفی شده است؛ او را به قتل برسان. وی اقدام کرده و او را به هلاکت میرساند».8
عاری بودن نبردها از تخریبهای زیست محیطی
در دوره ظهور امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف، یاران وی به مجازات و قتل و نابودی ستمگران اقدام خواهند کرد و همانند عمل جراحی لازمی، جامعه اسلامی و سایر جوامع جهانی را از لوث وجود سرکشان و ستم پیشگان پاک میکنند؛ زیرا بدون این اقدامات، هرگز بساط ظلم زورمداران برچیده نشده و عدالت، حاکمیت پیدا نمیکند. اگر امام با سیاست ملایمت و گذشت با آنها رفتار کند، هرگز ترفندها و توطئههای جدید مستکبران و فساد کنندگان در زمین از بین نخواهد رفت. حضرت، در عصر قیام ـ بنا به روایات ـ توبه ظاهری هیچ مجرم و جنایت کاری را نمیپذیرد. همان طور که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در براندازی نظام جاهلی جهاد پیشه کرد و با کافران به قتال و کارزار پرداخت، قیام مهدوی نیز علاوه بر تأسی به سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله در این زمینه، حتی سخت گیری بر ستمگران را جایگزین رأفت نبوی مینماید.
متأسفانه برخی از دشمنان یا حتی دوستان نا آگاه در میزان اعمال خشونت و کشتار حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف چنان راه غلو پیشه کردهاند که قاطعانه میگویند: حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف در تقابل با دشمنان خویش،به جنگ هستهای خواهد پرداخت و آنها را با این سلاح مهیب به ورطه نابودی خواهد کشاند. اما حقیقت این است که در عصر ظهور، نه تنها نیازی به سلاح هستهای نیست؛ بلکه نبرد حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف با دشمنان، فاقد تخریب زیست محیطی و ایجاد فجایع محیط زیستی ـ مشابه آنچه امروز اتفاق میافتد ـ خواهد بود.
امام زمان (عج)
بنا بر روایات، کشتار امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف همانند کشتارهای بی هدف امروزی نیست. حضرت با استفاده از علم لدنی خویش؛ تنها کسانی را که به هیچ وجه اصلاح پذیر نیستند، هلاک میسازد و بقیه بدکاران قابل اصلاح را به حال خود رها میکند تا توبه کنند و اصلاح شوند؛ همان طور که در روایات، نعمتهای عصر ظهور، هم برای نیکوکاران و هم بدکاران لحاظ شده است.9
از سوی دیگر طبق روایت، انهدام بخش قابل توجهی از جامعه بشری توسط حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف صورت نمیگیرد؛ از این رو نمیتوان آن را محصول عملیات نظامی و تخریبی حضرت دانست؛ بلکه این اتفاق قبل از ظهور و به دست خود انسانها در اثر منازعات جوامع انسانی حاصل میشود. به این ترتیب در همه گیتی، فریاد موعود خواهی بلند شده و مردم، نجات خود را از خداوند طلب میکنند. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: « قبل از ظهور قائم دو نوع مرگ و مردن، گریبان مردم را میگیرد: یکی مرگ سرخ و دیگری مرگ سفید؛ مرگ سرخ، با شمشیر است و مرگ سفید، طاعون. از هر هفت نفر، پنج نفر از بین میروند و دو نفر باقی میمانند».10
در حدیثی از امام علی علیه السلام نیز آمده است: « مهدی خروج نمیکند، تا اینکه قبل از او، ثلث مردم کشته میشوند و ثلث دیگر میمیرند و ثلث باقی میمانند».11
بخش مهدویت تبیان
پی نوشت:
1. بحارالانوار، ج52، ص316.
2. همان، ج36، ص219.
3. همان، ج53، ص85.
4. همان، ج52، ص190.
5. شیخ طوسی، الغیبه، ص468
6. بحارالانوار، ج52، ص327.
7. همان، ص333.
8. همان، ج52، ص324.
9. ر.ک:حجازی، سید علیرضا، عصر مهدویت و حقوق محیط زیست، نشریه انتظار موعود، ش 24.
10. بحارالانوار، ج 52، ص ص207.
11. معجم احادیث امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف، ج3، ص21.
در روایت دیگری آمده است: «نام او نام پیامبر صلی الله علیه و آله است. به عدالت، امر کرده و خود بدان عمل میکند و از منکر نهی نماید. خداوند، توسط وی از ظلم جلوگیری کرده و شک و عدم بصیرتها را میزداید. گرگ و گوسفند در ایام او با هم به چرا میپردازند و ساکنان آسمان و پرنده در هوا و ماهیهای دریا از او راضی و خشنود هستند».2
فعلیت یافتن همه قابلیتهای محیط زیست
از آنجا که عدالت به معنای قرار گرفتن هر چیز در جای خویش و ایفای اهلیتها و رعایت و استیفای کلیه حقوقها آمده است، در حکومت مهدوی، هر موجودی ـ اعم از انسان، حیوان و نبات ـ باید به عالیترین جایگاه و به تحقق کلیه استعدادها و قابلیتهای خود برسد. چنین است که در عصر مهدوی، افزون بر جامعه بشری، محیط زیست ارضی و سماوی و کلیه موجودات ساکن در آنها، به عالیترین و نهاییترین حد تحقق قابلیتهای خود دست مییابند؛ به همین دلیل، آسمان و زمین، ثروتهای مکنون خود را بیرون میریزند و هر گونه آلودگی و لوث را از خود دور میسازند و پوشش گیاهی تمام عالم را فرا میگیرد. در حدیثی از امام علی علیه السلام میخوانیم: «پس مردم را مورد خطاب قرار داده و سپس زمین را به عدالت، بشارت میدهد. در این هنگام، آسمان، باران خود را عطا کرده و درختان، میوههای خود را فرو میفرستند. زمین، کلیه رستنیهای خود را عرضه کرده برای اهل عالم و خود را با این گیاهان زینت میبخشد ...؛ هم چنان که زمین برای مردم کنجهای خود را خارج میسازد».3
عمران و آبادانی هماهنگ محیط زیست
در پارهای روایات، به گونهای دقیقتر و مصداقیتر به آبادانی زمین اشاره شده و حتی آمده است که تمام ویرانههای زمین آباد میشود. در حدیثی از امام باقر علیه السلام آمده است: « خداوند، دین خود را به وسیله او بر تمام مکتبهای جهان پیروز میکند؛ هر چند مشرکان ناخشنود و مخالف باشند؛ ویرانیهای زمین آبادی میشود ... ».4
در حدیثی از امام صادق علیه السلام نیز آمده است: «مهدی مسجدی بیرون کوفه میسازد که هزار در داشته باشد. خانههای کوفه به نهر کربلا و حیره متصل میشود؛ به طوری که مردی روز جمعه، سوار استر تندرو میشود تا خود را به نماز برساند، ولی به نماز نمیرسد».5
این روایات، حاکی از عمران، آبادانی و توسعه هماهنگ محیط زیست انسانی، حیوانی و گیاهی در کل عالم است. این نیز ماحصل حمایت کامل از حقوق زیست محیطی در آن دوران درخشان است. نتیجه چنین وضعیتی آن است که حتی کره زمین در مقایسه با وضعیت بهینه خویش و از اینکه در زیر قدمهای یاران امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف قرار میگیرد، به خود بالیده و احساس غرور و افتخار میکند: «گویا یاران قائم را میبینم که بر شرق و غرب جهان احاطه یافتهاند و همه چیز تحت فرمان آنهاست؛ حتی درندگان زمین و پرندگان شکاری آسمان، پی رضایت آنها خواهند بود و همه چیز حتی این نقطه زمین بر نقطه دیگر آن اظهار فخر و غرور میکند و میگوید: امروز مردی از یاران قائم بر من قدم نهاد و عبور کرد».6
مقابله با آلایندهها
در آن دوران وضعیت به گونهای میشود که اگر آلایندگی محیط زیست منحصر به اشراف بر یک منزل یا ریزش آب از ناودانهای منازل به محیط عمومی باشد یا اینکه مسجد مشرف به خانههای مردم شود یا حتی بخشی از یک بنا در راههای عمومی ساخته شده باشد، با برخورد حکومت مواجه شده و این مورد ـ هر چند با تخریب مسجد ـ برطرف میشود: «هنگامی که قائم ما قیام کند، چهار مسجد را در کوفه منهدم میکند و هیچ مسجد مشرفی را نمیگذارد، جز اینکه کنگره و اشراف آن را خراب میکند و به حال ساده و بدون اشراف میگذارد. شاهراهها را توسعه میدهد؛ هر گوشهای از خانهها را که در راه عمومی واقع است، اصلاح میکند و ناودانها را که مشرف به راه مردم است، بر میدارد. هر بدعتی را بر طرف میسازد و هر سنتی را باقی میگذارد».7
تعالی معنوی محیط زیست
در دولت مهدوی حیوانات وحشی، تعالی پیشه کرده و با کنار گذاشتن توحش، رام گشته و تکامل مییابند. در برخی روایت، حیوانات عادی هم کارهای مخرب خود را کنار مینهند تا جایی که حیوانی مانند موش دیگر انبانی را پاره نمیکند. این تکامل خواهی، تنها به حیوانات و نباتات محدود نمیشود؛ بلکه جمادات نیز میخواهند به این حیات طیبه وارد شده و به نهضت جهانی امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف مساعدت کنند. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: «وقتی با اراده خدا، قائم قیام کند و چون ظهور کند، کافران و مشرکان از قیام و ظهور وی ناراضی و نگرانند؛ زیرا اگر کافر یا مشرکی پشت صخرهای نهان شود، آن صخره به صدا در آِید و گوید: ای مسلمان! در پناه من، کافر یا مشرکی مخفی شده است؛ او را به قتل برسان. وی اقدام کرده و او را به هلاکت میرساند».8
عاری بودن نبردها از تخریبهای زیست محیطی
در دوره ظهور امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف، یاران وی به مجازات و قتل و نابودی ستمگران اقدام خواهند کرد و همانند عمل جراحی لازمی، جامعه اسلامی و سایر جوامع جهانی را از لوث وجود سرکشان و ستم پیشگان پاک میکنند؛ زیرا بدون این اقدامات، هرگز بساط ظلم زورمداران برچیده نشده و عدالت، حاکمیت پیدا نمیکند. اگر امام با سیاست ملایمت و گذشت با آنها رفتار کند، هرگز ترفندها و توطئههای جدید مستکبران و فساد کنندگان در زمین از بین نخواهد رفت. حضرت، در عصر قیام ـ بنا به روایات ـ توبه ظاهری هیچ مجرم و جنایت کاری را نمیپذیرد. همان طور که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در براندازی نظام جاهلی جهاد پیشه کرد و با کافران به قتال و کارزار پرداخت، قیام مهدوی نیز علاوه بر تأسی به سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله در این زمینه، حتی سخت گیری بر ستمگران را جایگزین رأفت نبوی مینماید.
متأسفانه برخی از دشمنان یا حتی دوستان نا آگاه در میزان اعمال خشونت و کشتار حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف چنان راه غلو پیشه کردهاند که قاطعانه میگویند: حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف در تقابل با دشمنان خویش،به جنگ هستهای خواهد پرداخت و آنها را با این سلاح مهیب به ورطه نابودی خواهد کشاند. اما حقیقت این است که در عصر ظهور، نه تنها نیازی به سلاح هستهای نیست؛ بلکه نبرد حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف با دشمنان، فاقد تخریب زیست محیطی و ایجاد فجایع محیط زیستی ـ مشابه آنچه امروز اتفاق میافتد ـ خواهد بود.
امام زمان (عج)
بنا بر روایات، کشتار امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف همانند کشتارهای بی هدف امروزی نیست. حضرت با استفاده از علم لدنی خویش؛ تنها کسانی را که به هیچ وجه اصلاح پذیر نیستند، هلاک میسازد و بقیه بدکاران قابل اصلاح را به حال خود رها میکند تا توبه کنند و اصلاح شوند؛ همان طور که در روایات، نعمتهای عصر ظهور، هم برای نیکوکاران و هم بدکاران لحاظ شده است.9
از سوی دیگر طبق روایت، انهدام بخش قابل توجهی از جامعه بشری توسط حکومت امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف صورت نمیگیرد؛ از این رو نمیتوان آن را محصول عملیات نظامی و تخریبی حضرت دانست؛ بلکه این اتفاق قبل از ظهور و به دست خود انسانها در اثر منازعات جوامع انسانی حاصل میشود. به این ترتیب در همه گیتی، فریاد موعود خواهی بلند شده و مردم، نجات خود را از خداوند طلب میکنند. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: « قبل از ظهور قائم دو نوع مرگ و مردن، گریبان مردم را میگیرد: یکی مرگ سرخ و دیگری مرگ سفید؛ مرگ سرخ، با شمشیر است و مرگ سفید، طاعون. از هر هفت نفر، پنج نفر از بین میروند و دو نفر باقی میمانند».10
در حدیثی از امام علی علیه السلام نیز آمده است: « مهدی خروج نمیکند، تا اینکه قبل از او، ثلث مردم کشته میشوند و ثلث دیگر میمیرند و ثلث باقی میمانند».11
بخش مهدویت تبیان
پی نوشت:
1. بحارالانوار، ج52، ص316.
2. همان، ج36، ص219.
3. همان، ج53، ص85.
4. همان، ج52، ص190.
5. شیخ طوسی، الغیبه، ص468
6. بحارالانوار، ج52، ص327.
7. همان، ص333.
8. همان، ج52، ص324.
9. ر.ک:حجازی، سید علیرضا، عصر مهدویت و حقوق محیط زیست، نشریه انتظار موعود، ش 24.
10. بحارالانوار، ج 52، ص ص207.
11. معجم احادیث امام مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف، ج3، ص21.
الفبای حفاظت از محیط زیست
وضعیت پلنگ ها و یوزها و خیلی حیوانات دیگر کشورمان بحرانی است ولی
گاهی اصطلاحاتی مثل «در معرض انقراض» یا «آسیب پذیر» برای خیلی از ما مفهوم
روشنی ندارند. از طرف دیگر خیلی ها نمی دانند انقراض گونه های جانداران چه
عواقب فاجعه باری به همراه دارد. وضعیت پلنگ ها و یوزها و خیلی حیوانات دیگر کشورمان بحرانی است ولی گاهی
اصطلاحاتی مثل «در معرض انقراض» یا «آسیب پذیر» برای خیلی از ما مفهوم
روشنی ندارند. از طرف دیگر خیلی ها نمی دانند انقراض گونه های جانداران چه
عواقب فاجعه باری به همراه دارد. در واقع اگر بگوییم وضعیتی حفاظتی موجودات
کره زمین چیزی شده شبیه به انقراض دایناسورها، گزاف نگفته ایم و البته این
وضعیت در کشور ما که پیشاپیش خیلی گونه های منحصر به فردش را از دست داده
بحرانی تر از متوسط جهانی است.
بحران کنونی تنوع زیستی برآیند منفی فعالیت های صنعتی انسان در عصر حاضر است. در حال حاضر نرخ انقراض تنوع زیستی به دلیل آثار منفی فعالیت های انسانی صدها برابر نرخ طبیعی آن است. «اتحادیه جهانی حفاظت» از سال 1963 هر ساله فرهستی از گونه های تهدیدشده در جهان را تحت عنوان «لیست قرمز» منتشر می کند. انتشار مداوم «لیست قرمز» پایش وضعیت تهدید گونه ها را ممکن می کند. پایش وضعیت تهدید گونه ها به وسیله «لیست قرمز» می تواند منعکس کننده میزان موفقیت راهبردهای جهانی، ملی، منطقه ای، ناحیه ای و محلی حفاظت از گونه ها باشد و می تواند به مدیریت موثر بحران انقراض تنوع زیستی یاری برسد.
«لیست قرمز» روی ضوابط دقیقی جهت ارزیابی خطر انقراض هزاران گونه و زیرگونه استوار شده است. این ضوابط مربوط به همه گونه ها در تمام مناطق دنیا می شود. هدف از تدوین این فهرست جلب توجه مردم، تصمیم گیران و همچنین اجتماعات بین المللی به موضوع حفاظت از منابع طبیعی است تا از این طریق از روند رو به رشد انقراض گونه های گیاهی و جانوری جلوگیری شود. در این فهرست گونه های گیاهی و جانوری براساس آهنگ کاهش، تعداد جمعیت موجود و جدول پراکندگی جغرافیایی در 9 گروه تقسیم بندی می شوند:
منقرض شده (EX (Extinct
گونه هایی که کاملا منقرض شده و در طبیعت وود ندارند. مثل ببر ایرانی یا ببر مازندران (Panthera tigris virgata).
منقرض شده در طبیعت (EW (Extinct in the Wild
گونه هایی که در طبیعت زندگی نمی کنند و فقط در باغ وحش ها و مراکز تحقیقاتی می توان یافت. از جمله گوزن زرد ایرانی که یکی از آنها یکی دو هفته پیش در پردیسان کشته شد.
به شدت در خطر (CE (Critically Endangered
گونه هایی که در این دسته قرار می گیرند، به صورت بحرانی و به شدت وخیم در حال انقراض هستند. لاک پشت پوزه عقابی که در قشم یافت تمی شود، جزو این گروه به حساب می آید.
در خطر انقراض (EN (Endangered
این گروه را به عنوان «در حال انقراض» می شناسند. گونه های این طبقه به دلیل کمی جمعیت آسیب پذیری به خاطر تغییر در محیط زندگی یا شکار غیرمجاز در معرض نابودی هستند. یوز ایرانی و اخیرا پلنگ ایرانی در این طبقه قرار گرفته اند.
گونه آسیب پذیر (VU (Vulnerable
حیوانات و گیاهان این طبقه به عنوان «گونه های آسیب پذیر» معرفی می شوند. تعداد این گونه ها کم است و براساس آمارت «لیست قرمز» سازمان جهانی حفاظت از منابع طبیعی 8565 گونه در این طبقه جای دارند.
نزدیک به تهدید (NT (Near Threatened
گونه هایی که در این گروه قرار می گیرند، در آستانه تهدید قرار دارند ولی هنوز در معرض آسیب قرار ندارند. روباه یال دار نمونه ای از این دست گونه هاست.
کمترین نگرانی (LC (Least Concern
گونه هایی که در این گروه قرار می گیرند، با نگرانی و حساسیت کمتری به آنها نگاه می شود. گونه های این طبقه را نمی توان در طبقه دیگری جای داد و این به معنای کمی اطلاعات از آنها نیست.
نقص اطلاعات (DD (Data Deficient
گونه های گیاهی و جانوری که اطلاعات کمی نسبت به آنها وجود داشته باشد مثل کبوتر کوهی و میمون پوزه دراز کوچک و ... را در این گروه قرار می دهند.
بررسی نشده (NE (Not Evaluated
گونه هایی که در این گروه قرار می گیرند، ارزیابی در مورد آنها صورت نگرفته است.
انقراض بزرگ
این تصویر وضعیت حفاظتی حدود 52000 گونه از موجودات زنده را نمایش می دهد. هر کدام از نمادها، نماینده 100 گونه مختلف هستند. نمادهایی که به رنگ سیاه هستند نماینده گونه هایی هستند که نگرانی درباره آنها وجود ندارد و نمادهای سرخ رنگ نماینده گروه هایی هستند که در معرض خطر انقراض قرار گرفته اند. از آنجا که بیشتر جانورانی که در نیمه بالایی این تصویر قرار دارند یعنی دوزیستان، پستانداران و پرندگان شناسایی شده اند، می توان با اطمینان گفت که برآورد نمایش داده شده درباره آنها تهدیدآمیز و جدی است.
جانوران نیمه پایینی تصویر که شامل خزندگان، ماهی ها و گروه هایی از بی مهرگان و گیاهان می شوند تا حد زیادی ناشناخته مانده اند، هر چند نباید فراموش کرد. بسیاری از این گروه های ناشناخته حتی پیش از اینکه توسط دانشمندان شناخته شوند، به کام انقراض فرو می روند.
قرار است حیات وحش در این مناطق حفظ شود:
بهره برداری از منابع حیاتی اجتناب ناپذیر است. به همین دلیل این منابع آسیب می بینند. کشورهای مختلف برای مصونیت سازی در این باره و برای حفظ ذخایر ژنتیکی خود، مناطقی را برای حفاظت از گنجینه محیط زیست انتخاب می کنند. این مناطق به عنوان مناطق حفاظت شده شناخته می شوند که براساس معیارهای زیستی و اهمیت زیست محیطی به چند گروه تقسیم می شوند. چهار مورد نخست از این مناطق در ایران به عنوان مناطق چهارگانه، تحت حفاظت و حراست دائمی هستند. تالاب ها و رودخانه های حفاظت شده نیز معادل آبی مناطق حفاظت شده هستند.
پارک ملی
مناطق طبیعی به نسبت وسیع و دارای ویژگ های خاص و اهمیت ملی به لحاظ زمین شناسی، بوم شناسی، جغرافیای زیستی و چشم انداز، با هدف های حفظ وضعیت زیستی و طبیعی، بهبود جمعیت گونه های جانوری و رویشگاه های گیاهی و همچنین بهره برداری تفرجی به عنوان پارک ملی انتخاب می شوند. به منظور حفاظت بنیادی از تنوع زیستی، ذخیار ژنتیکی، یکپارچگی اکولوژیک و چشم اندازها، فعالیت های مرتبط با بهره برداری های مصرفی و مسکونی در این مناطق مجاز نیست.
اثر طبیعی ملی
پدیده ها یا مجموعه های گیاهی و جانوری به نسبت کوچک، جالب، کم نظیر، استثنایی، غیرمتعارف و غیرقابل جایگزین که دارای ارزش های حفاظتی، علمی و تاریخی یا طبیعی باشند، با هدف حفظ و حراست، به عنوان اثر طبیعی ملی انتخاب می شوند.
پناهگاه حیات وحش
محدوده ها یا زیستگاه های طبیعی نمونه برای جانوران وحشی که به منظور حمایت از جمعیت گونه های جانوری و افزایش سطح کیفیت آنها انتخاب می شوند، کمترین وسعت پناهگاه های حیات وحش باید به حدی باشد که ضمن رفع نیاز گونه های جانوری، پیوستگی و ارتباط متقابل واحدهای آنها را نیز تضمین کند. بهره برداری مصرفی و سازگار و همچنین فعالیت های گردشگری کنترل شده در پناهگاه ها مجاز است.
منطقه حفاظت شده
اراضی به نسبت وسیع با ارزش حفاظتی زیاد که هدف حفظ و احیای رویشگاه های گیاهی و زیستگاه های جانوری انتخاب می شوند، بهره برداری مصرفی و اقتصادی متناسب با هر منطقه براساس طرح جامع مدیریت مناطق مجاز است.
منطقه شکار ممنوع
در زیستگاه هایی با ویگی بارز که جمعیت جانوری آنها به دلیل شکار بی رویه رو به کاهش رفته است و از این رو به حمایت نیاز دارند، برای مدتی محدود به طور معمول سه تا پنج سال شکار ممنوع می شود.
تالاب
تالاب ها به عنوان محیط زیست گروه بزرگی از گیاهان و جانوران از ارزش زیادی برخوردارند. گوناگونی کشور پهناور ایران موجب تشکیل و شناسایی بیش از 152 تالاب شده است. این تالاب ها محل زمستان گذرانی بسیاری از پرندگان مهاجر است و ما درباره حفاظت از 15 تا از این تالاب ها به جامعه جهانی متعهد هستیم.
رودخانه حفاظت شده
با هدف حفظ بقای تنوع زیستی در اکوسیستم های رودخانه ای که خود بخش مهمی از زیستگاه های آبی کشور به شمار می آید، تعدادی از رودخانه ها و سرشاخه آنها در نیمه شمالی کشور از سال 1346 تحت حفاظت قرار گرفته اند. این رودخانه ها عبارتند از رود کرج، لار، هراز، جاجرود، چالوس و سرداب رود. طول این مجموعه 702 کیلومت است. همچنین تمامی مرداب ها، خلیج ها، رودگاه های مجاور دریای خزر و رودهای استان گیلان ومازندران نیز حفاظت شده اعلام شده اند.
6 دلیل برای اینکه از محیط زیست محافظت کنیم
چنانچه انسان شیوه های کنونی استفاده از منابع طبیعی و محیط زیست را تغییر ندهد تا پیش از پایان این قرن بیش از نیمی از گونه های موجود منقرض خواهد شد. خسارت های ناشی از انقراض گونه ها تنها جنبه زیباشناسی ندارد. بسیاری از گونه های منقرض شده منبع ذغا و مواد دارویی اند.
علاوه بر این انقراض یک گونه ممکن است تاثیرهای بسیار گوناگونی بر بقای دیگر گونه ها داشته باشد. این واقعیتی است که زیست شناسان در دهه های گذشته بارها به زبان آورده اند و به نظر می رسد پس از هشدارهای آنها اینک گوش های شنوای بیشتری پیدا شده است.
زیبایی شناسی
تمام مردم حق دارندن از لذت مشاهده دارکوب ها در جنگل یا خرس ها د رکوهستان و سبزه و درختان سالم و سرحال لذت ببرند، بنابراین نباید محیط زیست را نابود کنیم
بوم شناختی
جمعیت های سالم گیاهان و جانوران باعث سالم و تمیز ماندن منابع آب، گرده افشانی موفق محصولات زراعی و حفاظت شهرها و روستاهای ما از سیل ها و طوفان ها می شوند. نابودی جنگل های مهمترین عامل سیل های ویرانگر سال های گذشته بوده است.
تاریخی
تاریخ و فرهنگ و هویت ایرانی با حیات وحس و طبیعت چهار فصلش عجین شده است. از شیرها و پلنگ های ایرانی بگیرید تا ببرهای مازندران و یوزها و گورهای آسیایی و جنگل های هیرکانی که قدیمی ترین جنگل های جهان هستند.
آموزشی
حیات وحش، باعث علاقه کودکان ما به طبیعت و دانش و پژوهش می شود و زمانی که کودکان ما در طبیعت یا نزدیک به طبیعت می گذرانند، باعث افزایش نشاط و سلامتی روحی و روانی آنها می شود.
علمی
گیاهان و جانوران وحشی سرمایه های عظیم برای کشف و تولید داروها و فناوری های نوین هستند. آنها به ما کمک می کنند با بیماری ها مبارزه کنیم و حتی محصولات زراعی خود را بدون هزینه زیاد و آسیب به محیط زیست از گزند آفت ها در امان بداریم.
تفریحی
از پرنده نگری بگیرید تا کوهنوردی و طبیعت گردی، همه این تفریحات در صورتی میسر هستندکه طبیعت خود را سالم نگه داشته باشیم.
یک شروع خوب برای محیط زیست
وقتی
صحبت از مصرف انرژی می شود، اکثر مردم به یاد لوازم آشپزخانه، کامپیوتر،
تلویزیون و یا گجت ها می افتند. اما شاید خیلی ها توجه نکنند که تولید تمام
این لوازم توسط مواد، دستگاه ها و فرایندهایی انجام می شود که به شدت
انرژی بر هستند.برای
ساخت گجتی که در دست شما است حجم زیادی از مواد، انرژی و آب مصرف شده است.
در واقع حدود دو سوم از کل تاثیری که یه کامپیوتر بر روی محیط زیست می
گذارد، به دلیل فرایند تولید این کامپیوتر بوده است.مصرف کنندگان و
شرکت ها همه روزه در معرض ده ها انتخاب مختلف برای ابزار ها و لوازم مورد
نیاز خانه یا محل کار خود هستند. متاسفانه اطلاعات مورد نیاز برای انتخاب
لوازم دوستدار محیط زیست در اختیار همه ما قرار ندارد.
شرکت مایکروسافت برای کمک به مصرف کنندگان و شرکت ها جهت درک بهتر تاثیرات زیست محیطی خرید، استفاده، تعویض یا دور ریختن لوازم الکترونیکی، وبسایتGreenItChallange را راه اندازی نموده است.با مراجعه به این سایت اطلاعات بسیار مفیدی را در زمینه های زیر می توان یافت:خرید هوشمندانه: کامپیوترهایی را بخرید که فرایندهای تولید و استفاده از آنها دارای گواهی های مطابقت با محیط زیست هستند.
مصرف هوشمندانه: با انواع منابع و روش های مصرف انرژی آشنا شوید تا از بهینه ترین روش استفاده نمایید.
دور ریختن ایمن: در هنگام دور ریختن وسایل الکترونیکی به امکان بازیافت یا استفاده مجدد از قطعات آنها توجه کنید.
در این سایت با استفاده از کلیپ های مختلف ویدیویی، متن های علمی و ذکر استانداردهای تکنولوژی اطلاعات سبز مانند EPEAT, e-Stewards, WEEELabex, Energy Star و R2 Soloutions بر اهمیت موارد بالا تاکید شده است.
بازدیدکنندگان سایت با استفاده از این اطلاعات می توانند برای "چالش تکنولوژی اطلاعات سبز تر" که شامل مجموعه ای از سوالات چند گزینه ای است آماده شوند. کسانی که در این امتحان قبول شوند گواهی "Greener IT" را برای خود یا شرکت شان (در قالب یک فایل قابل دانلود) دریافت خواهند کرد.
مایکروسافت می گوید: «این سایت تنها جهت راهنمایی مصرف کنندگان به خریدهای سبز تر نیست، بلکه ما از این طریق خود نیز به تمرین ادعاهای خود می پردازیم.» در سال مالی 2013، مایکروسافت تاکنون بیش از 37000 کامپیوتر را بازیافت کرده است. این شرکت از طریق استفاده از ویژگی های کاهش مصرف انرژی در سیستم عامل ویندوز و همچنین بازیافت صحیح قطعات مختلف کامپوترها، نقش مهمی در کاهش حجم زباله های الکترونیکی و کمک به محیط زیست داشته است.
مایکروسافت در سال 2012 مقاله ای با عنوان "تمرین های کاهش مصرفی انرژی مایکروسافت " منتشر کرد و در آن روشهایی را شرح داد که جهت ذخیره و کاهش مصرف انرژی توسط کارمندان مایکروسافت در آن سال اجرا شده بود. با استفاده از این تمرین ها مصرف انرژی در شرکت تا 32 درصد کاهش یافته و همچنین تولید گاز گلخانه ای دی اکسید کربن نیز کم شده بود. مسلماً این موارد به معنی کاهش قابل توجه هزینه های سربار شرکت هستند.
یکی دیگر از بخش های مهم برنامه بازیافت لوازم الکترونیکی مایکروساقت، برنامه جایگزینی لوازم فرسوده است. این برنامه که مایکروسافت آن را با همکاری شرکت ها و گروه های مختلف در سرتاسر جهان انجام می دهد، به مصرف کنندگان کمک میکند تا لوازم الکترونیکی قدیمی خود را به شکل مناسب تعویض و نوسازی نمایند تا قطعات قدیمی این محصولات نیز فرصت بازیافت بهینه و یا استفاده در محصولات جدید (در صورت قابل استفاده بودن) را داشته باشند.
نظر شما درباره استفاده از تکنولوژی های دوستدار محیط زیست چیست؟